Stelling van de Maand #1

Een nieuw format op Ongehoord!

De stelling van de maand

De stelling van de maand is een platform voor online discussie over uiteenlopende prikkelende onderwerpen, van de actualiteit tot de geschiedenis en alles daar tussenin. Het format is simpel: elke maand posten we een nieuwe stelling op de blog, waarop iedereen kan reageren. Het staat je vrij om te reageren op de stelling of op elkaar. 

Om de discussie een beetje te stroomlijnen zijn er twee regels verbonden aan de reacties:

  • Een argument is onderbouwd. We willen het niveau van een forumdiscussie overstijgen. 
  • Een reactie bestaat uit 200 tot 800 woorden. 

Je kan direct reageren onderaan de pagina, maar het is ook mogelijk om te reageren via een mail aan de redactie: ongehoordhhp@gmail.com. Ook voor interessante voorstellingen voor de volgende stelling van de maand, ontvangen wij graag een mail. 

Deze maand nodigen we jullie uit om jullie honourswaardige licht te schijnen over de volgende stelling:

“De coronacrisis is een historisch omslagpunt.” 

Succes!

3 comments

  1. Er zijn hierover ten minste twee punten te maken. Ten eerste, het is onmogelijk om daar nu al over te oordelen. Maar bovendien, als we tóch – tegen historische conventies in – een voorbarige conclusie moeten trekken lijkt het er niet op dat een historische omslag heeft plaatsgevonden.

    Historici zijn geen journalisten. Zij oordelen namelijk per definitie niet over de actualiteit, maar over het verleden. Historici construeren het verleden pas als er genoeg “historische afstand” is tussen het object en het subject van studie. Er bestaat uiteraard geen consensus over hoe groot die historische afstand precies moet zijn. Legio opvattingen bestaan: 10 jaar, 20 jaar, of: de historicus mag het verleden waarover deze oordeelt niet bewust hebben meegemaakt. Welke zienswijze op historische afstand men ook aanhangt, de coronacrisis is ontegenzeggelijk te recent.

    ‘Historische afstand’ is niet het enige concept dat ons van een verstandig oordeel weerhoud. Want wat is precies een “historisch omslagpunt”? Als deze inhoudt dat er in een snel tempo grote verandering hebben voorgedaan dan is het antwoord misschien kinderlijk eenvoudig. Ja, het leven ziet er nu heel anders uit dan eerder. Dat merken we allemaal en valt voor eenieder ook gemakkelijk empirisch aan te tonen. Maar mijn betoog zou zijn dat een karakteristiek van een “historisch omslagpunt” is dat er fundamenten en structuren veranderen. Wat de Franse Revolutie revolutionair maakte was het afbranden van absolute aristocratisch-geestelijke structuren, die nooit meer terugkwamen. Er volgde een constitutionele omwenteling, burgeroorlog, oorlog, een machtsvacuüm en een nieuwe leider die de macht greep.

    Geen van dit alles lijkt nu te gebeuren. Natuurlijk is de Franse Revolutie niet de enige maatstaf waaraan we omslagpunten moeten toetsen. Maar, het punt dat er geen grote fundamentele veranderingen voordoen blijft overeind. De huidige fundamenten, de gevestigde ordes, lijken zelfs baat te hebben bij de huidige situatie. Rutte doet het ineens geweldig in de peilingen; de poging tot afschaffen van de dividendbelasting lijkt vergeven. Bovendien groeit zijn macht. Hij maakte als minister-president de beslissing, als ware hij een staatsman, om een oppositielid tot minister te benoemen. Dat is misschien een mooi, solidair gebaar in tijden van crisis, maar geeft toch ook aan dat zijn positie verstevigd is. Macron lijkt ook baat te hebben bij de coronacrisis. De omwenteling die zich vóór de crisis leek voor te doen is gestelpt: het burgerverzet van de gilets jaunes. Zij kunnen zich niet meer organiseren. Ook Macron lijkt electoraal gewin te vergaren door zijn optreden als crisismanager.

    Zo zijn er wel meer voorbeelden, de fundamenten veranderen niet maar worden juist zichtbaarder. Er is geen zichtbare vermindering van klimaatuitstoot, terwijl de halve wereld zich achter de voordeur heeft opgesloten. Dat suggereert dat de particulier minder invloed heeft op de verandering van het klimaat dan gedacht en dat de verantwoordelijke actoren gewoon door blijven vervuilen; crisis of niet.

    Laatste voorbeeld: studenten worden ronduit genaaid. Die tendens zien we natuurlijk al jaren, de basisbeurs, de huren, de lonen, allemaal geconstrueerd ten nadele van studenten. In de schulden krijgen en houden die studenten, zodat ze tot slaaf van deze maatschappij verworden. Ook in crisistijd. Voor het bedrijfsleven staat nogal wat klaar, maar voor studenten zijn geen voorzieningen getroffen. We mogen meer lenen, ja. Meer van hetzelfde is hetgeen wat we zien, geen omwenteling.

    Maar, het is zoals gezegd te vroeg om te oordelen. Misschien kunnen we over een decennium stellen dat we inderdaad sterker uit de crisis gekomen zijn. Ik hoop het, maar ik het geloof er niet in. Eerst zien dan geloven.

    Like

  2. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat de coronacrisis een historisch omslagpunt zal blijken. Überhaupt zijn er weinig significante omslagpunten in de geschiedenis te noemen; plotselinge, grote historische gebeurtenissen zijn meestal het resultaat van een langer proces van maatschappelijke verandering. De Franse en Russische revoluties waren bijvoorbeeld beide het resultaat van een decennialange ontwikkeling van sociale onrust en sociaaleconomische stagnatie, aangezwengeld door radicale ideologieën die al enige tijd rondzweefden, respectievelijk natuurlijk de Franse verlichting en het communisme.

    De coronacrisis brengt uiteindelijk, zoals Floris in zijn stuk ook al enigszins heeft gezegd, geen grote systeemverandering met zich mee. Je hoeft geen marxist te zijn om te erkennen dat grote maatschappelijke veranderingen vooral volgen uit veranderingen in de materiële omstandigheden van economie en internationale politiek. De wereldwijde economische verhoudingen zijn dankzij globalisering, arbeidsdeling en specialisatie zo enorm ingewikkeld dat zelfs de economische crisis die de wereldwijde lockdowns veroorzaken deze vervlochtenheid niet uit elkaar kunnen trekken. Bovendien vindt er geen significante verplaatsing van de wereldwijde machtsverhoudingen plaats. De coronacrisis laat de centrale positie van China in de wereld zien, maar dit is deel van een proces van de mondiale machtsverschuiving richting Azië dat al jaren gaande is. We zien ook dat het Westen een kritischere houding tegenover China neemt, maar ook dit is al enige tijd gaande (niet alleen in de VS met Trumps handelsoorlog, maar ook te zien aan een meer protectionistische houding binnen de Europese Unie).

    De coronacrisis legt ontwikkelingen bloot waarvan we allemaal al wisten dat ze bezig waren. De opkomst van China en groeiende concurrentie met het Westen. Het vervallen van de democratische rechtsstaat in Oost-Europa. Een groeiende roep om een sterkere staat in West-Europa. Het voortbestaan van economische globalisering. De afbraak van multilateralisme. Op de lange termijn zal de coronacrisis niets meer betekenen dan een paragraaf in een geschiedenisboek.

    Like

  3. Als alles behalve historicus vind ik het antwoord op deze vraag niks minder dan overduidelijk: natuurlijk is de corona crisis een omslagpunt. Dat lijkt bijna vanzelfsprekend nadat er zulke plotselinge en radicale veranderingen zijn ingeleid terwijl verandering al zoveel jaren lang zo moeilijk te krijgen is (geen effect van stakingen, kamervragen, etc.). Ineens spreekt Rutte (VVD!) over een “diep-socialistisch” land, zijn de zorg en het onderwijs (fundamenteel doodbezuinigd de afgelopen tientallen jaren) superhelden en essentieel, en worden de kwetsbare groepen kosten wat kost beschermd ten koste van de sterkere groepen in onze maatschappij. De veranderingen zijn enorm, en een gigantisch contrast aan wat we gewend zijn van het beleid van Nederland.

    Daarnaast is dit zo’n grote, globale crisis, dat het in de politiek nooit vergeten zal worden. Het is onmogelijk dat er weer op de zorg, onderwijs, of andere laag-betaalde beroepen op het lijstje Essentieel van Teletekst, bezuinigd zal worden; er zal minstens één politicus benoemen hoe onmisbaar deze beroepen zijn. En dat idee is nieuw in Nederland – het besef dat de lager betaalde beroepen, niet de bank CEOs of de marketing managers, de maatschappij dragen, en het is nu duidelijker dan ooit. De politiek kan niet doorgaan met hun vorige narratief nu dat besef is doorgedrongen.

    Er zal een vorm van collectief besef zijn; van hoeveel kwetsbare mensen er zijn in de wereld, hoe waardevol het is om daar rekening mee te houden, ook ten koste van jezelf – jonge kinderen hebben nu twee maanden geleerd dat hun eigen belang, naar school gaan, gewoon even minder belangrijk is. Er is veel verontwaardigding in de maatschappij, het “dorre hout” argument, gebaseerd op ons oude idee van de survival of the fittest. Dat zal veranderen. De politiek heeft ons nu laten zien dat het wél kan om zoveel rekening met elkaar te houden, om zwakkere groepen te ondersteunen, om essentiele banen te belonen. Empathie is mogelijk! Een politiek en economisch ideale wereld hoeft niet ten koste van de arme/zwakke/kwetsbare mens te gaan.
    Dat hebben we nu geleerd, en daar komen we niet zo snel vanaf.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s